Books

Hóa Thân – Franz Kafka

Tiểu thuyết ngắn với hành trình thế kỷ

(Chân dung Kafka trên một bìa sách Hóa Thân bản Tiếng Anh)

Nhà văn Franz Kafka ( 1883-1924) được giới phê bình đánh giá là một trong những nhà văn có sức ảnh hưởng lớn nhất thế kỷ XX và được gọi là “Dante của thế kỷ XX”, ông sinh ra trong một gia đình Do Thái nói tiếng Đức ở Bohemia (Cộng Hòa Séc ngày nay). Các tác phẩm nổi tiếng nhất của ông bao gồm: Hóa Thân, Vụ Án, Lâu Đài, Nước Mỹ…một số do bạn ông làm trái di nguyện đốt và hủy các bản thảo của ông và đã giữ lại, công bố chỉ sau khi ông mất. Với số phận kỳ lạ, những nỗi đau về thể xác và tâm hồn của những nhân vật chính cộng với không khí siêu thực, sự việc đậm chất phi lý, ngang trái trong đa phần tác phẩm của mình, một tính từ đặc trưng đã được lấy từ tên ông: Kafkaesque (kiểu Kafka), theo định nghĩa của từ điển Oxford là “mô tả những tình huống khó hiểu và đáng sợ, đặc biệt là các tình huống liên quan đến hệ thống và luật lệ công chức phức tạp nhưng lại dường như hoàn toàn phi lý”. Ngày nay việc sử dụng tính từ Kafkaesque đã vượt ra khỏi địa hạt văn chương và được áp dụng cho cả những sự kiện, tình huống trong đời thực mà phức tạp đến độ không hiểu nổi, kỳ quái hoặc phi logic.

Tư tưởng của Kafka có ảnh hưởng lớn tới các thế hệ nhà văn sau này, trong đó có các tác giả nổi bật như: Albert Camus (Nobel 1957), Jean-Paul Sartre (Nobel 1964 nhưng ông từ chối nhận), Gabriel García Márquez (Nobel 1982), Haruki Murakami…

 

(Bìa sách của Công Ty Nhã Nam)

Mở đầu của Hóa Thân (tựa gốc Tiếng Đức: Die Verwandlung, tựa Tiếng Anh: The Metamorphosis) là một trong những câu mở đầu được yêu thích nhất và luôn nằm trong danh sách “những câu mở đầu hay nhất” mà các trang nổi tiếng viết về sách và các cộng đồng đọc sách chia sẻ.

Một sáng tỉnh giấc băn khoăn, Gregor Samsa nằm trên giường thấy mình biến thành một côn trùng khổng lồ.

Tình huống đã được Kafka tạo ra “đơn giản” như thế, giống một nét vẽ đầu tiên được phát thảo trên giấy, theo sau đó, những hệ quả về tâm lý, tình cảm, cách hành xử của con người và của chính Gregor Samsa mà phía sau đó là những nỗi đau con người và bức tranh xã hội được tô vẽ, phơi bày rõ nét.

Trong hình dáng một con côn trùng kỳ lạ, thật đáng tiếc cho Gregor, đó chẳng phải là một giấc mơ khi còn ngái ngủ như anh nghĩ. Ấy vậy mà khi thực tế được anh chấp nhận, thì điều đầu tiên anh nghĩ tới là công việc chào hàng đều đặn hàng ngày của mình, lo trễ chuyến tàu 5 giờ sáng đi làm và ám ảnh với suy nghĩ lão chủ sẽ tống cổ anh ra khỏi hãng ngay lập tức, cùng lo nghĩ về món nợ bố mẹ anh còn thiếu lão mà theo anh tính toán, phải trả 5-6 năm nữa mới xong. Nhưng Gregor không thể nào biết được, nỗi đau đã bắt đầu dấy lên từ đấy. Gia đình anh sống dựa vào anh, chính xác là nguồn thu nhập anh mang về. Thế nên đối diện với những sự xáo trộn xảy đến chỉ sau một đêm trong khi nghĩa vụ gia đình đặt lên vai Gregor quá lớn, sự sợ hãi của họ dần dần đi từ hình dáng quái lạ của Gregor cho đến nỗi lo tài chính, cuộc sống của họ nằm dưới sự chế ngự của đồng tiền.

Theo hành trình của Gregor, từ lúc lạ lẫm và không thể tự bò xuống giường, cho tới lúc quen dần rồi leo lên tường và trần nhà, ăn những đồ thừa ôi thiêu, tức là thích nghi với đời sống một con vật ở giữa bốn bức tường. Tuy không còn nhân dạng, nhưng Gregor chỉ có cái lốt bọ hung tợn, trái tim và trí óc anh vẫn là của con người. Anh cảm nhận được tình cảm và sự chăm lo từ em gái, nhưng cũng từ từ nghe được nỗi lo lớn hơn về tiền bạc và chứng kiến những người thân yêu dần trở lên xa lạ.

Cảm giác nghẹn ngào và đớn đau cứ thế dâng lên trong lòng người đọc cùng với cách kể chuyện khoan thai của Franz Kafka. Và nỗi xót xa chạm lên đến đỉnh điểm khi Gregor cố lê thân dù kiệt sức, hướng về phía tiếng đàn violin của em gái, tiếng đàn mà anh đã luôn đau đáu muốn cho em đi học để vun bồi hơn nữa bằng nguồn thu nhập của mình. Những đoạn độc thoại, những suy tư, lo lắng và sợ hãi, tuyệt vọng của Gregor được tác giả miêu tả, phân tích không dồn dập nhưng lại quá khéo léo, sâu sắc. Độc giả càng thấu hiểu nỗi đau của Gregor, họ càng mong kết thúc của một câu chuyện cổ tích.

Suốt diễn biến câu chuyện, gia đình Gregor đi từ sợ hãi, rồi mông lung, hi vọng, rồi dần dà quen đi và ghê tởm chính người ruột thịt của mình, người đã từng lao động cực nhọc như một cái máy để chăm lo cho họ. Sự xa lạ, lạnh lùng của chính những người thân trong gia đình, cảm giác sống mà xa lạ với chính mình vì những guồng quay sinh tồn, trói mình vào nghĩa vụ và tiền bạc…chính là những điều không chỉ nằm lại ở xã hội đầu thế kỷ XX và dường như vẫn song hành trong cuộc sống con người đến tận bây giờ. Sức sống của tác phẩm vì thế chưa bao giờ bị phai mờ.

(Một số bìa sách Hóa Thân Tiếng Đức và Tiếng Anh)

Chúng ta lại nghe văng vẳng đâu đây những suy tư chua cay của Raxkonikov, nhân vật chính cũng với số phận khắt nghiệt trong tiểu thuyết Tội Ác và Trừng Phạt (Nhà văn Dostoyevsky):

Họ đã quen rồi. Lúc đầu họ còn khóc đôi chút, nhưng rồi cũng quen đi. Con người vốn đê tiện, cái gì rồi cũng quen được.

Là một kiệt tác của Franz Kafka, tính đến nay đã hơn 100 năm kể từ khi Hóa Thân ra đời (1915) và được đón nhận, có tầm ảnh hưởng rộng rãi, sẽ không quá khi nói rằng, cách mà Gregor Samsa hóa thân chính là cách mà Franz Kafka đi thẳng vào trái tim và suy nghĩ của độc giả, đau đớn đến thế nhưng trực diện và giàu hình tượng như thế. Kafka đã kể một câu chuyện rất ngắn nhưng đem cả xã hội phơi bày trước mắt độc giả, kể cả những nhân vật chỉ xuất hiện thoáng chốc cũng đầy tính biểu trưng, để chúng ta chiêm nghiệm, ngẫm nghĩ về ý nghĩa và những phi lý đớn đau của cuộc đời và của kiếp làm người.

* Nguồn tham khảo thông tin: wikipedia

* Bản Tiếng Anh độc giả có thể tìm mua tại: 1980sbookstore

 

Leave a Reply

Bài viết cùng chuyên mục

Back to top button
Vui lòng đăng nhập để gửi báo cáo
Vui lòng đăng nhập để tặng điểm cho tác giả