Sống

Suy diễn: Thói quen xấu dẫn đến những mối quan hệ hỏng bét

“Chồng tôi vừa tuyển vào một cô thư ký rất xinh đẹp, tôi rất lo lắng vì cô ấy xinh như vậy rồi cũng có ngày quyến rũ chồng tôi”. “Tôi rất lo lắng vì dạo này sếp không nhiệt tình chỉ việc cho tôi nữa, phải chăng sếp muốn tôi nghỉ việc?”…

Mỗi ngày, hàng trăm suy nghĩ như trên chạy qua đầu chúng ta, nhất là với chị em phụ nữ, tạo nên vô vàn câu chuyện phong phú mà hầu hết chỉ diễn ra trong trí tưởng tượng mỗi người. Những câu chuyện được thêu dệt từ thói quen suy diễn này, ngoài việc làm cho tâm trí mệt nhọc không đáng, lại khiến cho ta không ít lần đưa ra quyết định sai lầm, suy nghĩ lệch lạc về người khác và các mối quan hệ xung quanh mình.

Suy diễn: Thói quen xấu dẫn đến những mối quan hệ hỏng bét

Tại sao chúng ta “suy diễn”?

*Suy diễn trong phạm vi bài viết này sẽ được hiểu theo nghĩa mà ta hay dùng trong khẩu ngữ: kết luận điều gì đó từ các tiền đề có sẵn theo ý chủ quan, thiếu tính logic chặt chẽ.

Não bộ chúng ta khó chịu với những gì mơ hồ, không rõ ràng. Để xóa bỏ sự khó chịu này, não bộ phát triển cơ chế tự lấp đầy để hoàn chỉnh các thông tin mà nó tiếp nhận. Lấy một ví dụ đơn giản, nếu ta nhìn thấy một đôi mắt, ta có xu hướng nhận định đó là một khuôn mặt – bởi vì theo vô vàn cơ sở dữ liệu mà não thu thập trước đó, đôi mắt là một bộ phận của khuôn mặt.

Để sinh tồn và giảm tải cho bộ não, hình thức tự thêm vào thông tin này trở thành một cơ chế gắn liền với cách mà não tiếp nhận thông tin. Ở cấp độ sâu hơn, chúng ta có xu hướng thích suy luận, dự đoán, hoàn chỉnh một câu chuyện chỉ với vài tình tiết. Sự suy diễn này giúp ta xây dựng một bức tranh rõ nét về một điều chưa rõ, đem lại cảm giác an tâm, chắc chắn vì ta tưởng như đã nắm được nội dung câu chuyện để có sự chuẩn bị ứng phó tiếp theo.

Suy diễn: Thói quen xấu dẫn đến những mối quan hệ hỏng bét

Sự tai hại của thói quen suy diễn

Cấu trúc của một lối suy diễn thường là:

  1. Dựa trên vài tiền đề sẵn có
  2. Đưa ra kết luận dựa trên tiền đề.

Ví dụ:

Đàn ông thích phụ nữ đẹp

Cô thư ký là phụ nữ đẹp

Kết luận: Vậy chồng tôi chắc chắn thích cô thư ký (vì chồng tôi là đàn ông)

Cách suy luận trên có hợp lý không? Ta thấy các tiền đề đều có vẻ hợp lý, nhưng kết luận lại mang tính chủ quan khá cao. Đúng là đàn ông thích phụ nữ đẹp nhưng họ có nhiều cấp độ thích và cấp độ biểu hiện, rất khó nói rằng ở mức độ nào thì bị coi là ngoại tình hay có ý đồ xấu. Người vợ chỉ dựa vào tiền đề là cô thư ký đẹp để đưa ra mối lo ngại chồng mình ngoại tình là một suy diễn khá tai hại, nó khiến cho cô lo lắng vô cớ, lại không giúp cô giải quyết vấn đề (không có bằng chứng chồng ngoại tình).

Trong nhiều trường hợp khác, tiền đề mà chúng ta thu thập được lại chưa rõ tính đúng sai, từ đó giá trị của kết luận gần như bằng 0.

Ví dụ: Đàn ông quan tâm, đối tốt với người mình yêu.

Anh ta quan tâm, đối tốt với tôi.

Kết luận: Hẳn là anh ta có tình cảm với tôi.

Suy diễn: Thói quen xấu dẫn đến những mối quan hệ hỏng bét

Ở ví dụ trên có thể thấy rằng mọi tiền đề được đưa ra chưa được kiểm chứng, tính đúng sai khá mơ hồ, nên kết luận trong trường hợp này là không phù hợp. Đáng tiếc, đây lại là lối suy diễn phổ biến của chị em phụ nữ trong chuyện tình cảm, khiến cho nhiều người rơi vào các mối quan hệ độc hại mà không biết, chỉ có người ngoài cuộc là sáng suốt nhận định.

Tất cả những cách suy diễn trên đều diễn ra rất tinh vi trong đầu chúng ta, khiến ta vô thức không nhận ra mình đang suy xét sự việc theo cách thức như vậy. Ta gọi tên lối suy diễn này là “cảm giác”, “cảm nhận” nhưng nếu tất cả chỉ là cảm giác, sẽ không có điều gì thực sự đúng đắn được đúc kết thông qua quá trình này.

Thực ra chúng ta sớm đã đưa ra kết luận mọi thứ theo ý chúng ta muốn, quá trình suy diễn chỉ là tìm kiếm các luận cứ lợi để bồi đắp cho kết luận kia mà thôi. Nếu tôi thích một người, tôi dĩ nhiên mong đợi anh ta thích mình. Và, thay vì tỉnh táo suy xét mọi dấu hiệu của đối phương, tôi chỉ kiếm tìm các manh mối tích cực như anh ta hay nhắn tin cho tôi, anh ta quan tâm tôi…để củng cố cho luận điểm rằng anh ta thích mình. Tôi phớt lờ các dấu hiệu khác như anh ta không chủ động hẹn gặp tôi, anh ta nói chuyện cộc lốc, anh ta xuất hiện thất thường…

Cuối cùng, điều gì sẽ xảy ra nếu ta liên tục suy diễn? Ta bị cảm xúc lất át và trở nên thiếu khách quan để đánh giá đúng bản chất vấn đề, từ đó suy nghĩ và hành động sai lệch. Vậy nên, trước khi khẳng định điều gì đó, hãy dừng lại một chút và tự hỏi bản thân liệu ta đã thấy đủ mọi mặt của vấn đề, liệu ta có bỏ sót điều gì đó quan trọng, và các tiền đề hiện có có đủ xác thực để đi đến kết luận hay chưa?

(Hình trong bài từ Internet)

Hằng Văn.

Leave a Reply

Bài viết cùng chuyên mục

Back to top button
Vui lòng đăng nhập để gửi báo cáo
Vui lòng đăng nhập để tặng điểm cho tác giả